<html xmlns:v="urn:schemas-microsoft-com:vml"
xmlns:o="urn:schemas-microsoft-com:office:office"
xmlns:w="urn:schemas-microsoft-com:office:word"
xmlns:dt="uuid:C2F41010-65B3-11d1-A29F-00AA00C14882"
xmlns:st1="urn:schemas-microsoft-com:office:smarttags"
xmlns="http://www.w3.org/TR/REC-html40">

<head>
<meta name="Microsoft Theme 2.00" content="tidepool 000">
<meta http-equiv=Content-Type content="text/html; charset=utf-8">
<meta name=ProgId content=Word.Document>
<meta name=Generator content="Microsoft Word 11">
<meta name=Originator content="Microsoft Word 11">
<link rel=File-List href="3065-9044-1-PB_filelist.xml">
<link rel=Edit-Time-Data href="3065-9044-1-PB_editdata.mso">
<!--[if !mso]>
<style>
v\:* {behavior:url(#default#VML);}
o\:* {behavior:url(#default#VML);}
w\:* {behavior:url(#default#VML);}
.shape {behavior:url(#default#VML);}
</style>
<![endif]-->
<title>Online braz j nurs</title>
<o:SmartTagType namespaceuri="urn:schemas-microsoft-com:office:smarttags"
 name="metricconverter"/>
<o:SmartTagType namespaceuri="urn:schemas-microsoft-com:office:smarttags"
 name="PersonName"/>
<!--[if gte mso 9]><xml>
 <o:DocumentProperties>
  <o:Author>OBJN</o:Author>
  <o:LastAuthor>OBJN</o:LastAuthor>
  <o:Revision>2</o:Revision>
  <o:TotalTime>0</o:TotalTime>
  <o:Created>2013-07-05T15:01:00Z</o:Created>
  <o:LastSaved>2013-07-05T15:01:00Z</o:LastSaved>
  <o:Pages>1</o:Pages>
  <o:Words>5097</o:Words>
  <o:Characters>27525</o:Characters>
  <o:Lines>229</o:Lines>
  <o:Paragraphs>65</o:Paragraphs>
  <o:CharactersWithSpaces>32557</o:CharactersWithSpaces>
  <o:Version>11.9999</o:Version>
 </o:DocumentProperties>
 <o:OfficeDocumentSettings>
  <o:DoNotOrganizeInFolder/>
 </o:OfficeDocumentSettings>
</xml><![endif]--><!--[if gte mso 9]><xml>
 <w:WordDocument>
  <w:SpellingState>Clean</w:SpellingState>
  <w:GrammarState>Clean</w:GrammarState>
  <w:HyphenationZone>21</w:HyphenationZone>
  <w:ValidateAgainstSchemas/>
  <w:SaveIfXMLInvalid>false</w:SaveIfXMLInvalid>
  <w:IgnoreMixedContent>false</w:IgnoreMixedContent>
  <w:AlwaysShowPlaceholderText>false</w:AlwaysShowPlaceholderText>
  <w:BrowserLevel>MicrosoftInternetExplorer4</w:BrowserLevel>
 </w:WordDocument>
</xml><![endif]--><!--[if gte mso 9]><xml>
 <w:LatentStyles DefLockedState="false" LatentStyleCount="156">
 </w:LatentStyles>
</xml><![endif]--><!--[if !mso]><object
 classid="clsid:38481807-CA0E-42D2-BF39-B33AF135CC4D" id=ieooui></object>
<style>
st1\:*{behavior:url(#ieooui) }
</style>
<![endif]-->
<style>
<!--
 /* Font Definitions */
 @font-face
	{font-family:"Apple Garamond Light";
	panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0;
	mso-font-charset:0;
	mso-generic-font-family:roman;
	mso-font-format:other;
	mso-font-pitch:auto;
	mso-font-signature:0 0 0 0 0 0;}
@font-face
	{font-family:Verdana;
	panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;
	mso-font-charset:0;
	mso-generic-font-family:swiss;
	mso-font-pitch:variable;
	mso-font-signature:536871559 0 0 0 415 0;}
 /* Style Definitions */
 p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal
	{mso-style-parent:"";
	margin:0cm;
	margin-bottom:.0001pt;
	mso-pagination:widow-orphan;
	font-size:12.0pt;
	font-family:"Times New Roman";
	mso-fareast-font-family:"Times New Roman";}
h1
	{mso-margin-top-alt:auto;
	margin-right:0cm;
	mso-margin-bottom-alt:auto;
	margin-left:0cm;
	mso-pagination:widow-orphan;
	mso-outline-level:1;
	font-size:24.0pt;
	font-family:"Times New Roman";}
p.MsoBodyText, li.MsoBodyText, div.MsoBodyText
	{font-size:12.0pt;
	font-family:"Times New Roman";
	mso-fareast-font-family:"Times New Roman";}
span.a2
	{mso-style-name:a2;
	mso-style-parent:"";
	font-family:"Apple Garamond Light";
	mso-ascii-font-family:"Apple Garamond Light";
	mso-hansi-font-family:"Apple Garamond Light";
	color:black;}
span.internetlink
	{mso-style-name:internetlink;
	color:blue;
	text-underline:black;
	text-decoration:underline;
	text-underline:single;}
span.signature1
	{mso-style-name:signature1;
	color:#CCCCCC;}
p.pargrafodalista, li.pargrafodalista, div.pargrafodalista
	{mso-style-name:pargrafodalista;
	font-size:12.0pt;
	font-family:"Times New Roman";
	mso-fareast-font-family:"Times New Roman";}
span.SpellE
	{mso-style-name:"";
	mso-spl-e:yes;}
span.GramE
	{mso-style-name:"";
	mso-gram-e:yes;}
@page Section1
	{size:595.3pt 841.9pt;
	margin:70.85pt 3.0cm 70.85pt 3.0cm;
	mso-header-margin:35.4pt;
	mso-footer-margin:35.4pt;
	mso-paper-source:0;}
div.Section1
	{page:Section1;}
-->
</style>
<!--[if gte mso 10]>
<style>
 /* Style Definitions */
 table.MsoNormalTable
	{mso-style-name:"Tabela normal";
	mso-tstyle-rowband-size:0;
	mso-tstyle-colband-size:0;
	mso-style-noshow:yes;
	mso-style-parent:"";
	mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt;
	mso-para-margin:0cm;
	mso-para-margin-bottom:.0001pt;
	mso-pagination:widow-orphan;
	font-size:10.0pt;
	font-family:"Times New Roman";
	mso-ansi-language:#0400;
	mso-fareast-language:#0400;
	mso-bidi-language:#0400;}
</style>
<![endif]-->
</head>

<body lang=PT-BR link=blue vlink=blue style='tab-interval:35.4pt'>

<div class=Section1>

<h1 style='line-height:150%'><span lang=EN-US style='font-size:12.0pt;
line-height:150%;font-family:Verdana;mso-ansi-language:EN-US'>HABILITY OF AGED
TO PERFORM ACTIVITIES OF DAILY LIVING: A DESCRIPTIVE STUDY </span><span
lang=EN-US style='mso-ansi-language:EN-US'><o:p></o:p></span></h1>

<h1 style='line-height:150%'><span lang=EN-US style='font-size:12.0pt;
line-height:150%;font-family:Verdana;mso-ansi-language:EN-US'>&nbsp;</span><span
style='font-size:12.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>CAPACIDADE DOS
IDOSOS DE DESEMPENHAR ATIVIDADES DE VIDA DIÁRIA: UM ESTUDO DESCRITIVO&nbsp;</span></h1>

<h1 style='line-height:150%'><st1:PersonName ProductID="LA CAPACIDAD DE" w:st="on"><span
 style='font-size:12.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>LA CAPACIDAD DE</span></st1:PersonName><span
style='font-size:12.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'> LOS ANCIANO PARA
REALIZAR ACTIVIDADES COTIDIANAS: ESTUDIO DESCRIPTIVO</span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>&nbsp;</span></h1>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana'>Simone Souza <span class=SpellE>Nascimento¹</span>, Luciano Ramos de <span
class=SpellE><span class=GramE>Lima²</span></span><span class=GramE>,</span>Cris
Renata Grou <span class=SpellE>Volpe³</span>,Silvana <span class=SpellE>Schwerz</span>
<span class=SpellE>Funghetto³</span>, <span class=SpellE>Margo</span> Gomes de
Oliveira Karnikowiski³, Marina Morato Stival³</span></b><span style='font-size:
10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>&nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><span class=GramE><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>¹</span></span><span style='font-size:10.0pt;
line-height:150%;font-family:Verdana'> Faculdade Anhanguera- Anápolis - GO , ²
Uni Evangélica- Anápolis - GO, ³ Universidade de Brasília (UnB ), Brasília-DF
&nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><b><span lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana;mso-ansi-language:EN-US'>Abstract. <span class=SpellE>Problem<span
class=GramE><span style='font-weight:normal'>:The</span></span></span></span></b><span
lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;
mso-ansi-language:EN-US'> decrease or loss of functional capacity is a process
that can be aggravated by diseases. <b>Objective</b>: to evaluate the capacity
of the aged to perform activities of daily living and instrumental activities
of daily living. <b>Method</b>: a quantitative descriptive research, in day
hospital of old in <span class=SpellE>Anápolis</span>-GO. The 30 aged
participated and answered 3 instruments: questionnaire, Lawton Scale and
Functional Independence <span class=SpellE>Measure.<b>Results</b></span>: In
the Activities of Daily Living had been observed more dependency for use of
ladders, memory, locomotion, control of urine, problem solving, social
interaction and get dress below the waist. For the Instrumental Activities of
Daily Living had partial dependency housekeeping and shopping, and full-pending
use the phone and take care of finances. <b>Conclusion</b>: <span class=SpellE>wich</span>
this results it is possible to infer that strategies that seek to the
improvement of the <span class=SpellE>aged's</span> functionality can favor the
aging autonomous, independent and free from offences to the health. </span><span
lang=EN-US style='mso-ansi-language:EN-US'><o:p></o:p></span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><b><span lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana;mso-ansi-language:EN-US'>Keywords:</span></b><span
lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;
mso-ansi-language:EN-US'>&nbsp; Aged. <span class=GramE><span style='color:
black'>Activities of Daily Living.</span></span><span style='color:black'> </span></span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;color:black'>Nursing.
Geriatric Assessment.</span><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana'>&nbsp;</span></b></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana'>Resumo. <span class=GramE>Problema<span style='font-weight:normal'>:</span></span></span></b><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>A diminuição ou
perda da capacidade funcional é um processo que pode ser agravado por doenças. <b>Objetivo</b>:
avaliar a capacidade de idosos de desempenhar as atividades de vida diária e
atividades instrumentais de vida diária. <b>Método</b>: Pesquisa de abordagem
quantitativa, descritiva realizada em hospital dia do idoso de Anápolis-GO.
Participaram 30 idosos que responderam três instrumentos: questionário, Escala
de <span class=SpellE>Lawton</span> e Medida de Independência Funcional. Para
análise dos dados foi utilizada estatística descritiva. <b>Resultados</b>: Nas
Atividades de Vida Diária observaram-se maior dependência para uso de escadas,
memória, locomoção, controle de urina, resolução de problemas, interação social
e vestir-se abaixo da cintura. Para as Atividades Instrumentais de Vida Diária
dependência parcial para arrumação da casa e em fazer compras, e dependência
completa usar o telefone e cuidar das finanças. <b>Conclusão</b>: Diante dos
resultados é possível inferir que estratégias que visem à melhoria da
funcionalidade do idoso podem favorecer o envelhecimento autônomo, independente
e livre de agravos à saúde.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana'>Palavras-Chave:</span></b><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'> Idoso. <span style='color:black'>Atividades
Cotidianas. Enfermagem. Avaliação Geriátrica.</span>&nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana'>INTRODUÇÃO</span></b></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>A população mundial está evoluindo para o
envelhecimento e o Brasil não está fora desta realidade. Esse fenômeno tem
alterado a estrutura da pirâmide populacional brasileira, uma vez que <span
class=GramE>não</span> <span class=GramE>acontece</span> de forma uniforme e
programada, apesar de existirem políticas e estudos sobre a temática. Em 2006,
no estado de Goiás, o número de pessoas idosas para cada 100 indivíduos jovens
era de 28,7 e a proporção de idosos dependentes era de 12,2% no referido <span
class=GramE>ano<sup>(</sup></span><sup><span style='color:#111111'>1)</span></sup>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>&nbsp;A diminuição ou perda da capacidade funcional
com a idade é um processo fisiológico, mas que pode ser agravado por estados de
doença. Tais doenças muitas vezes crônicas e associadas geram uma queda
significativa na qualidade de vida da pessoa idosa por limitar sua
independência e autonomia. As principais causas de deficiências e incapacidades
nos idosos são doenças como osteoporose, <span class=SpellE>osteoartrite</span>,
artrite <span class=SpellE>reumatóide</span>, doença de Parkinson, acidente
vascular cerebral, diabetes <span class=SpellE>mellitus</span>, doença de
Alzheimer, sedentarismo, alterações visuais e auditivas e eventos agudos, como
fraturas (decorrentes principalmente de quedas<span class=GramE>)<sup>(</sup></span><sup>2,3,4,5)</sup>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Alguns autores consideram que incapacidade funcional
caracteriza-se pela presença de dificuldade no desempenho de certos gestos e de
certas atividades da vida cotidiana ou mesmo pela impossibilidade de
desempenhá-las podendo levar à dependência funcional. As principais causas são
as doenças crônicas e os eventos agudos como fraturas (decorrentes
principalmente de quedas), acidentes vasculares cerebrais, artrites entre
outros. Contudo as condições econômicas, demográficas, <span class=SpellE>psicossociais</span>,
culturais, a situação ambiental, o estilo de vida, o estado físico e mental dos
idosos, hospitalização, dificuldades visuais e auditivas e internação em
serviços de longa permanência podem influenciar na capacidade funcional para
realização das atividades de vida diária (<span class=SpellE><span class=GramE>AVDs</span></span>).
Outros estudos afirmam que doença crônica não está sempre associada a
limitações e à perda de autonomia, e que isso dependerá da forma com a qual o
indivíduo convive com a <span class=GramE>situação<sup>(</sup></span><sup>6,2,3,4,5)</sup>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>As implicações de incapacidade funcional refletem
para a família, a comunidade, para o sistema de saúde e para a vida do próprio
idoso, uma vez que ocasiona maior vulnerabilidade e dependência na velhice, e
contribui para a diminuição do bem-estar e da qualidade de vida dos <span
class=GramE>idosos<sup>(</sup></span><sup>4)</sup>. Por conseguinte, as
limitações físicas que impedem a realização das tarefas cotidianas de vida
devem ser avaliadas para a formulação de um plano de tratamento em longo prazo,
sendo fundamentados em escalas de avaliação da capacidade <span class=GramE>funcional<sup>(</sup></span><sup>3)</sup>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Atualmente muitos idosos brasileiros têm vida <span
class=SpellE>laboral</span>. Este se torna um fator determinante para maior
sobrevida e qualidade no prolongamento da vida. Essa participação na vida
produtiva também contribui para mudar o papel do idoso dentro da família,
reduzindo a dependência do idoso e valorizando sua contribuição à sociedade.
Uma vida ativa pode ser capaz de manter por mais tempo a capacidade funcional.
E por isto, mesmo quando saudáveis reclamam da condição de dependência para
realização de atividades <span class=GramE>práticas<sup>(</sup></span><sup>6,7,8)</sup>.
</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Logo, conhecer a capacidade funcional dos idosos é
importante, uma vez que a qualidade de vida desta população está muito
relacionada à autonomia e independência para realização das Atividades de Vida
Diária (<span class=SpellE><span class=GramE>AVDs</span></span>) e Atividades
Instrumentais de Vida Diária (<span class=SpellE>AIVDs</span>). Estas condutas
permitem avaliar e acompanhar o idoso no seu envelhecer, a fim de detectar
precocemente as dificuldades/incapacidades que possam limitar a vida do idoso,
e, conseqüentemente, acarretar prejuízos biológicos, fisiológicos, psicológicos
e sociais.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Além disso, este estudo oportuniza conhecer a
magnitude da avaliação de saúde no tratamento e prevenção de situações que
podem levar a dependência e perda da autonomia. No campo profissional esclarece
as causas de incapacidade no idoso, o que permite, em trabalhos futuros,
delinear a elaboração de um plano de cuidados que minimize ou erradique as
conseqüências da incapacidade de o idoso realizar independentemente suas atividades
de vida diária e atividades instrumentais de vida diária, favorecendo assim a
autonomia e a qualidade de vida.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Neste sentido, objetivou-se avaliar a capacidade de
idosos de desempenhar as atividades de vida diária e atividades instrumentais
de vida diária.&nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana'>MÉTODOS</span></b></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Trata-se de uma pesquisa de abordagem quantitativa do
tipo descritiva exploratória com delineamento transversal realizada em um
hospital-dia do idoso da cidade de Anápolis-GO. O referido hospital é
referência na prestação de serviços especializados na reabilitação e <span
class=SpellE>reinserção</span> social de pacientes com idade acima de sessenta
anos, que necessitam de atenção especializada e que possa manter um convívio
familiar, portadores de seqüelas por AVC, e outras doenças neurológicas,
doenças <span class=SpellE>ósteo-articulares</span> e demências em grau leve. </span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Os critérios para inclusão na pesquisa foram: maiores
de 60 anos (de acordo com a Política Nacional do <span class=GramE>Idoso- Lei</span>
<span class=SpellE>nº</span> 8.842 de 1994) e estar cadastrado no Hospital-dia
do Idoso para tratamento ou acompanhamento médico.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>A amostra foi não-probabilística por conveniência
composta por 30 pacientes idosos que tinham consulta agendada com o médico do
Hospital-dia do Idoso de Anápolis. A coleta de dados ocorreu no mês de outubro
de 2009. As pesquisadoras foram treinadas para aplicação das escalas. A
entrevista foi realizada pelas pesquisadoras após o atendimento médico, de
forma individualizada em uma sala reservada nas dependências do Hospital-dia do
Idoso, pois assim não houve nenhum tipo de influência em suas respostas e
respeitou-se a privacidade do paciente. Foi autorizada a entrada do
acompanhante quando o idoso solicitou. </span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Foram utilizados três instrumentos. O primeiro
referiu-se a um questionário semi-estruturado para caracterização geral dos
idosos com 18 questões que abordavam sexo, idade, estado civil, escolaridade,
renda, prática de exercícios físicos, tabagismo, <span class=SpellE>etilismo</span>,
condições mórbidas crônicas e o uso de medicamentos. Foram utilizadas a Escala
de <span class=SpellE><span class=GramE>Lawton</span></span><span class=GramE><sup>(</sup></span><sup>9)</sup>
e a Medida de Independência Funcional (MIF)<sup>(10)</sup> para avaliar as atividades
instrumentais de vida diária e as atividades de vida diária, respectivamente.
As perguntas foram lidas pelas pesquisadoras e as respostas dos idosos e/ou
acompanhante foram anotadas no instrumento de coleta de dados. </span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>A Medida de Independência funcional foi utilizada
para avaliar as <span class=SpellE><span class=GramE>AVDs</span></span>. É uma
escala com questões fechadas, de múltipla escolha, com possibilidade de escolha
de apenas uma alternativa. Pela MIF foi possível caracterizar os graus de
dependência pelas dimensões e categorias. Cada categoria da MIF recebe uma
pontuação de <st1:metricconverter ProductID="1 a" w:st="on">1 a</st1:metricconverter>
<span class=GramE>7</span>, sendo 1=ajuda total, 2=ajuda máxima (indivíduo
realiza ≥25% da tarefa), 3=ajuda moderada (indivíduo realiza ≥50% da tarefa),
4=ajuda mínima (indivíduo realiza ≥75% da tarefa), 5=supervisão,
6=independência modificada e 7=independência completa. O somatório de todos os
escores permitiu a classificação do idoso em cada atividade e no conjunto de
atividades.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>A Escala de <span class=SpellE>Lawton</span> foi
utilizada para avaliar as <span class=SpellE><span class=GramE>AIVDs</span></span>:
usar o telefone, transporte, compras, preparar refeições, tarefas domésticas,
medicações e cuidar das finanças. </span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Para análise dos dados foi utilizada a estatística
descritiva com análise exploratória que incluiu cálculos de médias, desvio
padrão, freqüências relativa e absoluta, além de Coeficiente de <span
class=SpellE>Spearman</span> para verificação da associação entre variáveis. O
programa <span class=SpellE>Satistical</span> <span class=SpellE><i>Package</i></span><i>
<span class=SpellE>Science</span> <span class=SpellE>Statistical</span></i>
versão 15.0 foi utilizado.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Os participantes assinaram, após esclarecimento dos
objetivos e métodos da pesquisa, o Termo de consentimento livre esclarecido de
acordo com a Resolução nº. 196/96 do Conselho Nacional de Saúde (CNS<span
class=GramE>)<sup>(</sup></span><sup>11)</sup>. O projeto de Pesquisa foi
submetido ao Comitê de Ética e Pesquisa com Seres Humanos <span class=GramE>da
Anhanguera</span> Educacional e aprovado com parecer <span class=SpellE>nº</span>
197/2009. &nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana'>RESULTADOS</span></b></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Entre os 30 idosos entrevistados 80% eram do sexo
feminino e com idade média de 67,87. Houve predominância de idosos entre <st1:metricconverter
ProductID="60 a" w:st="on">60 a</st1:metricconverter> 69 anos (63,4%) e menor
prevalência entre idosos com idade mais avançada (3,3%). Quanto ao estado civil
53,3% eram casados e&nbsp; indivíduos de baixa escolaridade, no qual <span
class=GramE>9</span> (30,0%) eram analfabetos e 21 (70,0%) cursaram poucos anos
do ensino fundamental. </span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Foi possível observar que <span class=GramE>8</span>
idosos moravam sozinhos (26,7%), 14 (46,6%) moravam com mais uma pessoa e
destes, 11 (36,7%) moravam apenas com o cônjuge. A renda mensal da maioria dos
idosos foi de até um salário mínimo (90,0%), o que é esperado, devido o
recebimento de pensões (16,6%) e aposentadorias (76,7%). </span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Vários fatores são indicados como predisponentes para
limitação funcional, estando entre eles <span class=GramE>a</span> idade, a
escolaridade, a renda, o estado civil, a prática de exercícios físicos,
tabagismo e <span class=SpellE>etilismo</span>, condições mórbidas crônicas e o
uso de medicamentos.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Apenas 26,7% dos idosos praticavam caminhadas como
exercício físico regularmente. O hábito de fumar e de ingerir bebidas
alcoólicas foi pouco referido, sendo que apenas 13,3% e 10,0% relataram tais
hábitos, respectivamente. Todos os idosos referiram alguma alteração visual,
sendo as mais freqüentes a presbiopia e miopia <span class=SpellE>autorreferidas</span>,
ambas com 33,3%. Quanto às alterações auditivas, 20 indivíduos (66,7%)
referiram-nas, sendo a de maior prevalência o prurido, referido por <span
class=GramE>8</span> (26,6%) seguido do zumbido por 5 (16,7%).</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>A maioria dos idosos (73,3%) referiu pelo menos uma
história de queda, principalmente após os 60 anos de idade. Entretanto, apenas
a metade deles relatou fraturas, com maiores indicações na clavícula (26,7%) e
nos membros inferiores (13,3%). Quanto aos antecedentes cirúrgicos, 24 idosos
(80,0%) foram submetidos <span class=GramE>a</span> pelo menos um procedimento
cirúrgico durante a vida. </span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>As doenças referidas pelos idosos foram: hipertensão
arterial sistêmica (22), doenças <span class=SpellE>ósteo-articulares</span>
(16), cardíacas (17), diabetes <span class=SpellE>mellitus</span> (7), acidente
vascular cerebral (3), gastrite (2), labirintite (2) e epilepsia (1). Cabe ressaltar
que dois idosos não referiram algum agravo à própria saúde, assim como houve
casos de múltiplas doenças associadas. </span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>As medicações mais utilizadas pelos idosos foram os <span
class=SpellE>anti-hipertensivos</span> (73,3%), <span class=SpellE>antiagregantes</span>
<span class=SpellE>plaquetário</span> (23,3%), <span class=SpellE>antiepilépticos</span>
e <span class=SpellE>tranquilizantes</span> (20,0%), anti-arrítmicos (16,7%),
protetores da mucosa gástrica (16,7%), hipoglicemiantes (13,3%), <span
class=SpellE>antilipêmicos</span> (13,3%), <span class=GramE>anti-inflamatórios</span>
<span class=SpellE>não-esteróides</span> (13,3%), cálcio (13,3%) e <span
class=SpellE>nootrópicos</span> (10,0%). </span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Na Tabela 1 observa-se a média e desvio padrão dos
valores das categorias determinantes da MIF. Nota-se elevados valores médios
podendo<span class=GramE> portanto</span> considerar a maioria dos idosos <span
class=SpellE>indepenpendentes</span>. A atividade que resultou em menor escore
foi subir escadas (M=5,1) e o maior escore foi observado em alimentação
(M=6,7). </span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Apesar da maioria dos idosos ser considerada
independente para as atividades de vida diária, alguns apresentaram dependência
em variados graus e com maior freqüência para locomoção em escadas (66,7%),
memória (63,3%), locomoção em lugares planos (56,7%), controle de urina
(53,3%), resolução de problemas (50,0%), interação social (33,3%) e vestir-se
abaixo da cintura (26,7%).&nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana'>Tabela 1. Média e desvio padrão das categorias determinantes da
capacidade de desempenhar as atividades de vida diária segundo a MIF.
Anápolis-GO, 2009.</span><o:p></o:p></p>

<div align=center>

<table class=MsoNormalTable border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 width=480
 style='width:360.15pt;border-collapse:collapse;mso-padding-alt:0cm 0cm 0cm 0cm'>
 <tr style='mso-yfti-irow:0;mso-yfti-firstrow:yes;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='border-top:solid windowtext 1.0pt;border-left:
  none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;border-right:none;background:#D9D9D9;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;<b>Atividades</b></span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='border-top:solid windowtext 1.0pt;border-left:
  none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;border-right:none;background:#D9D9D9;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
  font-family:Verdana'>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
  </span></b><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;border-top:solid windowtext 1.0pt;
  border-left:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;border-right:none;
  background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color;-moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;
  -moz-background-inline-policy: initial;background-attachment:scroll;
  background-position-x:0%;background-position-y:50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
  font-family:Verdana'>M ±DP</span></b><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;border-top:solid windowtext 1.0pt;
  border-left:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;border-right:none;
  background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color;-moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;
  -moz-background-inline-policy: initial;background-attachment:scroll;
  background-position-x:0%;background-position-y:50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
  font-family:Verdana'>&nbsp;</span></b></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:1;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
  font-family:Verdana'>&nbsp;</span></b><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;border:none;
  border-bottom:solid windowtext 1.0pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;
  border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;border:none;border-bottom:
  solid windowtext 1.0pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:2;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;-moz-background-clip: initial;
  -moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span class=SpellE><b><span style='font-size:10.0pt;
  line-height:150%;font-family:Verdana'>Autocuidado</span></b></span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;-moz-background-clip: initial;
  -moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;border:none;
  border-bottom:solid windowtext 1.0pt;background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;border:none;border-bottom:
  solid windowtext 1.0pt;background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:3;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Alimentação</span></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>6,7&nbsp; ±1,2</span></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:4;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Higiene Matinal</span></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>6,6&nbsp; ±1,5</span></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:5;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Banho</span></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>6,6&nbsp; ±1,5</span></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:6;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Vestir-se acima da cintura</span></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>6,3&nbsp; ±1,7</span></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:7;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Vestir-se abaixo da cintura</span></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>5,9&nbsp; ±1,8</span></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:8;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Uso do vaso sanitário</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;border:none;
  border-bottom:solid windowtext 1.0pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;
  border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>6,4&nbsp; ±1,5</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;border:none;border-bottom:
  solid windowtext 1.0pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:9;height:13.25pt'>
  <td width=330 valign=bottom style='width:247.35pt;border:none;border-bottom:
  solid windowtext 1.0pt;background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
  font-family:Verdana'>Controle dos esfíncteres</span></b><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;-moz-background-clip: initial;
  -moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;border:none;
  border-bottom:solid windowtext 1.0pt;background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;border:none;border-bottom:
  solid windowtext 1.0pt;background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:10;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Controle de urina</span></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>5,8&nbsp; ±1,6</span></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:11;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Controle de fezes</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;border:none;
  border-bottom:solid windowtext 1.0pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;
  border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>6,5&nbsp; ±1,2</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;border:none;border-bottom:
  solid windowtext 1.0pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:12;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;-moz-background-clip: initial;
  -moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
  font-family:Verdana'>Transferências</span></b><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;-moz-background-clip: initial;
  -moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;border:none;
  border-bottom:solid windowtext 1.0pt;background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;border:none;border-bottom:
  solid windowtext 1.0pt;background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:13;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Leito-cadeira</span></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>6,3&nbsp; ±1,3</span></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:14;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Vaso sanitário</span></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>6,4&nbsp; ±1,5</span></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:15;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Chuveiro</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;border:none;
  border-bottom:solid windowtext 1.0pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;
  border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>6,5&nbsp; ±1,5</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;border:none;border-bottom:
  solid windowtext 1.0pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:16;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;-moz-background-clip: initial;
  -moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
  font-family:Verdana'>Locomoção</span></b><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;-moz-background-clip: initial;
  -moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;border:none;
  border-bottom:solid windowtext 1.0pt;background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;border:none;border-bottom:
  solid windowtext 1.0pt;background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:17;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Locomoção</span></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>5,8&nbsp; ±1,6</span></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:18;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Escadas</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;border:none;
  border-bottom:solid windowtext 1.0pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;
  border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>5,1&nbsp; ±2,1</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;border:none;border-bottom:
  solid windowtext 1.0pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:19;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;-moz-background-clip: initial;
  -moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
  font-family:Verdana'>Comunicação</span></b><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;-moz-background-clip: initial;
  -moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;border:none;
  border-bottom:solid windowtext 1.0pt;background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;border:none;border-bottom:
  solid windowtext 1.0pt;background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:20;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Compreensão</span></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>6,5&nbsp; ±1,2</span></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:21;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Expressão</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;border:none;
  border-bottom:solid windowtext 1.0pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;
  border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>6,5&nbsp; ±1,2</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;border:none;border-bottom:
  solid windowtext 1.0pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:22;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;-moz-background-clip: initial;
  -moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
  font-family:Verdana'>Cognição social</span></b><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;-moz-background-clip: initial;
  -moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;border:none;
  border-bottom:solid windowtext 1.0pt;background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;border:none;border-bottom:
  solid windowtext 1.0pt;background:#D9D9D9;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext;
  -moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
  background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
  50%'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:23;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Interação social</span></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>6,1&nbsp; ±1,3</span></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:24;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Resolução de problemas</span></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>5,6&nbsp; ±1,9</span></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;
  height:13.25pt'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
 <tr style='mso-yfti-irow:25;mso-yfti-lastrow:yes;height:13.25pt'>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>Memória</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td nowrap valign=bottom style='border:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;
  padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=127 nowrap valign=bottom style='width:95.2pt;border:none;
  border-bottom:solid windowtext 1.0pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;
  border-color:-moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>5,3&nbsp; ±1,5</span><o:p></o:p></p>
  </td>
  <td width=14 nowrap valign=bottom style='width:10.3pt;border:none;border-bottom:
  solid windowtext 1.0pt;padding:0cm 3.5pt 0cm 3.5pt;height:13.25pt;border-color:
  -moz-use-text-color -moz-use-text-color windowtext'>
  <p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
  line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
  Verdana'>&nbsp;</span></p>
  </td>
 </tr>
</table>

</div>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:2.0cm;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>&nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>O resultado da MIF pode variar de <st1:metricconverter
ProductID="18 a" w:st="on">18 a</st1:metricconverter> 126 pontos, na qual
quanto menor a pontuação, maior a dependência, e vice-versa. Neste estudo os
resultados da MIF variaram de <st1:metricconverter ProductID="35 a" w:st="on">35
 a</st1:metricconverter> 126 com média de 111,4± 21,8 revelando maior independência
dos idosos.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Comparando-se os escores da MIF total com a idade, o
Coeficiente de <span class=SpellE>Spearman</span> não revelou uma relação
estatisticamente significativa (p=0,625), o que não demonstra relação entre a
idade e a menor capacidade de realizar as atividades de vida diária (FIGURA 1).
</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><img width=385 height=291 id="_x0000_i1025" src=image001.GIF
border=0></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana'>FIGURA 1. Correlação entre idade e MIF total dos idosos. Anápolis,
2009.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana'>&nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>A avaliação da dependência na realização das
atividades instrumentais de vida diária foi realizada por meio da aplicação da
Escala de <span class=SpellE>Lawton</span>. Em todas as atividades, a maioria
dos idosos conseguia realizar sem ajuda, variando de <st1:metricconverter
ProductID="50,0 a" w:st="on">50,0 a</st1:metricconverter> 80,0% dos indivíduos,
com uma média de 66,2% de independência total para as tarefas. As atividades
que indicaram maior dependência de ajuda foram fazer compras e arrumar a casa,
ambas representando 36,7% da amostra. Já aquelas que os idosos não eram capazes
de realizar foram usar o telefone e cuidar das finanças freqüentes, em ambos os
casos, em 16,7% dos indivíduos (FIGURA 2). </span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><img width=438 height=271 id="_x0000_i1026" src=image002.GIF
border=0></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana'>FIGURA 2. Capacidade de realizar as atividades instrumentais de vida
diária. Anápolis, 2009.&nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana'>DISCUSSÃO</span></b></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Em relação à caracterização dos idosos observa-se que
outros estudos encontram resultados semelhantes observando que há maior procura
dos serviços de saúde pelas mulheres e elas apresentam uma expectativa de vida
maior que os homens. Entretanto, pesquisas complementam que a quantidade de
anos a serem vividos a mais que os homens refletem maior comprometimento da
qualidade de vida <sup>(<span class=GramE>2,</span>4,5,10,12,13)</sup>. </span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Quanto ao estado civil resultados semelhantes foram
encontrados como a maioria serem casados e a maior prevalência de viuvez no
sexo <span class=GramE>feminino<sup>(</sup></span><sup>12)</sup>. Em relação à
escolaridade pesquisadores expõem a idéia de que a escolaridade é um fator de
relação importante com a incapacidade funcional, indicando que indivíduos de
baixo ou nenhum grau de instrução apresentam maiores chances de serem <span
class=GramE>dependentes<sup>(</sup></span><sup>4,5,14)</sup>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Foi evidenciado que o fato de o idoso morar sozinho é
um fator que causa maior independência, enquanto aqueles que vivem em lares <span
class=SpellE>multigeracionais</span> apresentam chance duas vezes maior de
apresentarem dependência moderada a <span class=GramE>grave<sup>(</sup></span><sup>6)</sup>.
Já referente à renda, estudos recentes relacionam maiores taxas de incapacidade
funcional a idosos mais pobres, visto que com menores condições econômicas, o
cuidado com a saúde também se torna <span class=GramE>ineficiente<sup>(</sup></span><sup>11,14)</sup>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Analisando os fatores indicados como predisponentes
para limitação funcional, observou-se neste estudo baixa adesão à atividade
física. Observa-se que uma vez encontrado neste estudo idosos com maior capacidade
funcional esperava-se resultados de um número maior de idosos praticantes de
atividade física. A atividade física regular é referida como uma alternativa
para a prevenção de incapacidade funcional no idoso, visto que estas colaboram
com a manutenção do sistema músculo-esquelético e com o envelhecimento <span
class=GramE>saudável<sup>(</sup></span><sup>15)</sup>. Autores relacionam a
importância da atividade física na avaliação de conseqüências de agravos e
doenças crônicas, muito comum neste estrato populacional, tornando-a a
principal usuária dos serviços de <span class=GramE>saúde<sup>(</sup></span><sup>7,13)</sup>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Quanto às alterações visuais e auditivas foi
ressaltado que alterações em ambas as condições, isolada ou associadamente,
interferem na capacidade de realizar atividades diárias e na qualidade de <span
class=GramE>vida<sup>(</sup></span><sup>6)</sup>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Observou-se elevada <span class=SpellE>prevalância</span>
de história de quedas, pois a maioria dos idosos relatou pelo menos uma queda.
Ressalta-se que a queda pode afetar diretamente a capacidade funcional do
indivíduo uma vez que pode resultar em fraturas deixando o idoso dependente
para algumas atividades. A prevalência de quedas em indivíduos idosos é um tema
de grande importância visto que as conseqüências destes eventos refletem
prejuízos nos aspectos psicológico e físico do indivíduo. Estudos demonstram
maior ocorrência de tais eventos em mulheres, devido maior perda de massa
muscular e <span class=GramE>óssea<sup>(</sup></span><sup>16)</sup>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Doenças e consumo de medicamentos têm sido
relacionados à capacidade funcional. A hipertensão arterial, as doenças
cardíacas, pulmonares e articulares têm maior influência sobre a capacidade
funcional do idoso do que outras doenças, em especial o diabetes <span
class=SpellE>mellitus</span> que pode levar a complicações vasculares e <span
class=GramE>neuropáticas<sup>(</sup></span><sup>4)</sup>. O número de
medicamentos utilizados associam-se à maior incapacidade funcional, seja pelas
limitações impostas pelas doenças ou pelo próprio <span class=GramE>tratamento<sup>(</sup></span><sup>5)</sup>.
A maioria dos idosos foi independente para as atividades de vida diária. Foi
encontrado em outro estudo um percentual de 57,9% de independência para as AVD,
evidenciando maiores comprometimento parcial para controle dos esfíncteres, uso
de escadas, banho, deambulação, alimentação, transferência leito-cadeira, e
comprometimento total da dependência para uso de escadas, banho, vestir-se, uso
do vaso sanitário, transferência da cama para a cadeira, alimentar-se e
deambular, semelhantes aos encontrados neste <span class=GramE>estudo<sup>(</sup></span><sup>13)</sup>.
Subir ou descer escadas foi a categoria que maior demonstrou dependência em
outro <span class=GramE>estudo<sup>(</sup></span><sup>17)</sup>. </span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Acredita-se que quanto maior a idade mais
comprometida fica a funcionalidade de um indivíduo. Dessa forma, idosos tendem
a apresentar diminuição da capacidade funcional, e ainda, principalmente
aqueles mais velhos, dependência na realização das atividades de vida diária <sup>(6,12)</sup>.
Este estudo não demonstrou relação entre a idade e a capacidade de realizar as
atividades de vida diária. Entretanto, resultados diferentes foram encontrados
em outro estudo no qual quanto maior a idade, maiores eram os graus de
dependência <span class=GramE>funcional<sup>(</sup></span><sup>18)</sup>. Outro
estudo refere maior déficit de capacidade funcional em idosos
institucionalizados, ratificando de que a manutenção do idoso na comunidade
garante maior <span class=GramE>independência<sup>(</sup></span><sup>6)</sup>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Na avaliação pela Escala de <span class=SpellE>Lawton</span>
a maioria dos idosos conseguia realizar sem alguma ajuda as <span class=SpellE>ativiadades</span>.
As atividades que indicaram maior dependência de ajuda foram fazer compras e
arrumar a casa. Já aquelas que os idosos não eram capazes de realizar foram
usar o telefone e cuidar das finanças freqüentes. Os resultados referentes a
fazer compras, usar o telefone e cuidar das finanças podem ser justificados
pelo baixo nível de escolaridade encontrado neste estudo, enquanto arrumar a
casa esteve relacionado aos indivíduos do sexo masculino, que a referiram como <span
class=GramE>uma atividade de responsabilidade feminina e por isso não a
realizavam</span>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Em um estudo foi <span class=GramE>verificado</span>
a capacidade de idosos da comunidade <st1:PersonName
ProductID="em desenvolver AVD" w:st="on">em desenvolver AVD</st1:PersonName>
utilizando a mesma escala do presente estudo, no qual as atividades que os
idosos apresentaram maior prevalência de dependência parcial foram cuidar das
finanças, utilizar transporte e atividades domésticas, e de dependência total
em atividades domésticas e utilizar o telefone<sup>(13)</sup>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Não houve significância nas relações entre variáveis
neste estudo, o que pode ser resultado da pequena amostra utilizada. Por
conseguinte, é necessário ressaltar que a qualidade no atendimento prestado na
unidade pode estimular os idosos a cuidarem mais de si, mantendo-o ativo por
mais tempo e com menores números incapacidades e menor dependência funcional. <b>&nbsp;</b></span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana'>CONCLUSÃO</span></b></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Neste estudo foi possível observar que a maioria dos
idosos era independente, apresentando dependências na realização de tarefas
isoladamente. Para as Atividades de Vida Diária observaram-se maiores
freqüências de dependência, em ordem decrescente, para uso de escadas, memória,
locomoção, controle de urina, resolução de problemas, interação social e
vestir-se abaixo da cintura. Para as Atividades Instrumentais de Vida Diária
prevaleceu dependência parcial para nas atividades referentes à arrumação da
casa e em fazer compras, e dependência completa usar o telefone e cuidar das
finanças. Observou-se também a falta de realização de atividades físicas,
associada às doenças crônico-degenerativas, uso de <span class=SpellE>polifármacos</span>
e a eventos, muitas vezes recorrentes, de quedas e procedimentos cirúrgicos,
fatores estes que influenciam negativamente na capacidade funcional do idoso.
Entretanto, neste estudo, não houve relação estatisticamente significativa
entre as variáveis analisadas, o que pode ser reflexo da qualidade <span
class=GramE>do atenção</span> que tem sido dispensada a esta população.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Além disso, a existência de muitos instrumentos de
avaliação e a falta de padronização para esse tipo de pesquisa dificulta a
comparação com outros estudos. Além disso, como as informações sobre a
realização das AVD e AIVD são <span class=SpellE>autorreferidas</span>, estas
podem ter sofrido influência da função cognitiva, da cultura, da linguagem e da
escolaridade de cada um dos indivíduos que compuseram a amostra deste estudo.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Não bastasse o processo <span class=SpellE>multifatorial</span>
que se configura o envelhecimento, a menor procura de indivíduos do sexo
masculino pelos serviços de saúde são preocupantes, visto que condições
mórbidas podem permanecer não-diagnosticadas por muitos anos e agravando-se,
levando-os a viverem menos e com menor qualidade de vida que as mulheres.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana'>IMPLICAÇÕES PARA A PRÁTICA</span></b></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>Sabe-se que a incapacidade ocasiona maior vulnerabilidade
e dependência na velhice, levando à diminuição do bem-estar e da qualidade de
vida dos idosos. O diagnóstico e tratamento precoces das condições causadoras
de incapacidade e da própria incapacidade permite elaborar, em estudos futuros,
um plano estratégico, conforme a necessidade do indivíduo, a fim de corrigir
tais condições e de garantir qualidade de vida. É importante ainda inferir que,
como os problemas de saúde enfrentados pelo idoso são resultados dos precários
cuidados com a saúde, das condições de moradia, educação, alimentação, higiene
e prática de atividade física, é necessário que as políticas públicas de saúde,
saneamento básico, segurança e educação estejam voltadas, também, aos jovens e
adultos, a fim de garantir o envelhecimento saudável desta população.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
text-indent:35.4pt;line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>O planejamento de estratégias que visem à melhoria da
qualidade e estilo de vida da população idosa pode refletir em um
envelhecimento autônomo, independente e livre de agravos à saúde e bem-estar do
mesmo.</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
line-height:150%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana'>REFERÊNCIAS</span></b></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span class=GramE><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>1</span></span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
<span class=SpellE>Datasus</span>. Índice de Envelhecimento. [Internet] [citado
2009 maio 19] Disponível em: </span><span lang=EN-US style='font-size:10.0pt;
line-height:150%;font-family:Verdana;mso-ansi-language:EN-US'><a
href="http://tabnet.datasus.gov.br/cgi/idb2007/a15uf.htm"><span lang=PT-BR
style='mso-ansi-language:PT-BR'>http://tabnet.datasus.gov.br/cgi/idb2007/a15uf.htm</span></a></span><span
class=GramE><span lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana'> </span><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana'>&nbsp;</span></b></span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span class=GramE><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>2</span></span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
<span class=SpellE>Ricci</span> NA, <span class=SpellE>Kubota</span> MT,
Cordeiro RC. Concordância de observações sobre a capacidade funcional de idosos
em assistência domiciliar. Rev. Saúde Pública [Internet] 2005 [citado 2009
fevereiro 28]; <span class=GramE>39(4):</span>[655-62]. Disponível em: </span><span
lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;
mso-ansi-language:EN-US'><a href="http://www.scielo.br/pdf/rsp/v39n4/25540.pdf"><span
lang=PT-BR style='mso-ansi-language:PT-BR'>http://www.scielo.br/pdf/rsp/v39n4/25540.pdf</span></a></span><span
class=GramE><span lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana'> </span><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana'>&nbsp;</span></b></span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span class=GramE><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>3</span></span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Freitas EV, Miranda RD. Parâmetros clínicos do envelhecimento e avaliação
geriátrica ampla. In: Freitas EV, <span class=SpellE>Py</span> L, <span
class=SpellE>Cançado</span> FAX, <span class=SpellE>Doll</span> J, <span
class=SpellE>Gorzoni</span> ML. Tratado de Geriatria e <span class=SpellE>Gerontologia</span>.
2ª ed. Rio de Janeiro; Guanabara <span class=SpellE>Koogan</span>, 2006. <span
class=GramE>p.</span> 900-09.<b>&nbsp;</b></span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span class=GramE><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>4</span></span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Alves LC, <span class=SpellE>Leimann</span> BCQ, Vasconcelos MEL, Carvalho MS,
Vasconcelos AGG, Fonseca TCO, <span class=SpellE>et</span> al. A influência das
doenças crônicas na capacidade funcional dos idosos do Município de São Paulo,
Brasil. Cad. Saúde Pública [Internet]. 2007 <span class=SpellE>Ago</span>
[citado 2008 Agosto 07<span class=GramE>];</span>23(8):[1924-30]. Disponível
em: </span><span lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana;mso-ansi-language:EN-US'><a
href="http://www.scielo.br/pdf/csp/v23n8/19.pdf"><span lang=PT-BR
style='mso-ansi-language:PT-BR'>http://www.scielo.br/pdf/csp/v23n8/19.pdf</span></a></span><span
class=GramE><u><span lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana'> </span></u><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%;font-family:Verdana'>&nbsp;</span></span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span class=GramE><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>5</span></span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Guedes DV, Silva KCA, <span class=SpellE>Banahto</span> EFC, Mota MMPE. Fatores
associados à capacidade funcional de idosos da comunidade. HU rev. [Internet]
2007 <span class=SpellE>oct-dec</span> [citado 2009 fevereiro 11]; <span
class=GramE>33(4):</span>[105-11]. Disponível em: </span><span lang=EN-US
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;mso-ansi-language:
EN-US'><a href="http://www.ojs.hurevista.ufjf.br/"><span lang=PT-BR
style='mso-ansi-language:PT-BR'>www.ojs.hurevista.ufjf.br</span></a></span><span
class=GramE><span lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana'> </span><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana'>&nbsp;</span></span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span class=GramE><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>6</span></span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Rosa TEC, <span class=SpellE>Benicio</span> MHDA, <span class=SpellE>Latorre</span>
MRDO, Ramos LR. Fatores determinantes da capacidade funcional entre idosos. Rev.
Saúde Pública [Internet] 2003 [citado 2009 fevereiro 28]; 37(1):[40-48]. Disponível
em: </span><span lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana;mso-ansi-language:EN-US'><a
href="http://www.scielo.br/pdf/rsp/v37n1/13543.pdf"><span lang=PT-BR
style='mso-ansi-language:PT-BR'>http://www.scielo.br/pdf/rsp/v37n1/13543.pdf</span></a></span><span
lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'> </span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span class=GramE><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>7</span></span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Amorim PRS, Miranda M, <span class=SpellE>Chiapeta</span> SMV, <span
class=SpellE>Giannichi</span> RS, <span class=SpellE>Sperancini</span> MAC, <span
class=SpellE>Oses</span> SA. Estilo de vida ativo ou sedentário: impacto sobre
a capacidade funcional. Rev. Bras. Cienc. Esporte [Internet] 2002 may [citado
2009 maio 18]; 23(3):[49-63]. Disponível em: </span><span lang=EN-US
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;mso-ansi-language:
EN-US'><a
href="http://www.rbceonline.org.br/revista/index.php/RBCE/article/viewPDFInterstitial/284/267"><span
lang=PT-BR style='mso-ansi-language:PT-BR'>http://www.rbceonline.org.br/revista/index.php/RBCE/article/viewPDFInterstitial/284/267</span></a></span><span
class=GramE><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>
&nbsp;</span></span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span class=GramE><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>8</span></span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
</span><span lang=IT style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;
mso-ansi-language:IT'>Tuoto FS, Lenardt MH, Venturi KK. </span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>Os sofrimentos e
o cuidado de si dos idosos hospitalizados - estudo etnográfico. <span
class=SpellE>Online</span> <span class=SpellE>Brazilian</span> <span
class=SpellE>Journal</span> <span class=SpellE>of</span> <span class=SpellE>Nursing</span>
[Internet] 2009 [citado 2010 setembro 14]; 8(3). Disponível em: </span><span
lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;
mso-ansi-language:EN-US'><a
href="http://www.objnursing.uff.br/index.php/nursing/article/view/j.1676-4285.2009.2429/html_27"><span
lang=PT-BR style='color:windowtext;mso-ansi-language:PT-BR'>http://www.objnursing.uff.br/index.php/nursing/article/view/j.1676-4285.2009.2429/html_27</span></a></span><span
class=GramE><span lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana'> </span><span class=signature1><span style='font-size:
10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;color:windowtext'>&nbsp;</span></span></span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span
class=signature1><span lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana;color:windowtext;mso-ansi-language:EN-US'>9.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
Lawton MP, Brody EM. <span class=SpellE>Assesment</span> of older <span
class=SpellE>people<span class=GramE>:self</span></span>-maintaining and instrumental
activities of daily living. </span></span><span class=SpellE><span
class=signature1><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana;color:windowtext'>Gerontologist</span></span></span><span
class=signature1><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:
Verdana;color:windowtext'>. <span class=GramE>1969;</span>9:179–85.</span></span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>&nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>10.&nbsp;&nbsp; <span
class=SpellE>Riberto</span> M, <span class=SpellE>Myiazaki</span> MH, Jorge D, <span
class=SpellE>Sakamoto</span> H, <span class=SpellE>battistella</span> LR.
Reprodutibilidade da versão brasileira da Medida de <span class=SpellE>Indenpendência</span>
Funcional. <span class=SpellE>Acta</span> <span class=SpellE>Fisátrica</span>
[Internet] 2001 [citado 2009 fevereiro 29]; 8(1). Disponível em: <a
href="http://www.actafisiatrica.org.br/v1/controle/secure/Arquivos/AnexosArtigos/F899139DF5E1059396431415E770C6DD/vl_08_n_01_45_52.pdf">http://www.actafisiatrica.org.br/v1/controle/secure/Arquivos/AnexosArtigos/F899139DF5E1059396431415E770C6DD/vl_08_n_01_45_52.pdf</a>&nbsp;
</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>11.&nbsp;&nbsp;
Brasil. Resolução CNS <span class=SpellE>nº</span> 196, de 10 de outubro de
1996. Aprova as diretrizes e normas <span class=SpellE>regulamentadoras</span>
de pesquisas envolvendo seres humanos. Diário Oficial da União. [Internet] 1996
[citado 2010 março 16]. Disponível em: </span><span lang=EN-US
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;mso-ansi-language:
EN-US'><a href="http://conselho.saude.gov.br/resolucoes/1996/Reso196.doc"><span
lang=PT-BR style='mso-ansi-language:PT-BR'>http://conselho.saude.gov.br/resolucoes/1996/Reso196.doc</span></a></span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>&nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>12.&nbsp;&nbsp; <span
class=SpellE>Parahyba</span> MI, <span class=SpellE>Simoes</span> CCS.&nbsp; A
prevalência de incapacidade funcional em idosos no Brasil. Ciência &amp; Saúde
Coletiva [Internet] 2006 [citado 2008 Agosto 07]; <span class=GramE>11(4):</span>[967-74].
Disponível em: <a href="http://www.scielosp.org/pdf/csc/v11n4/32333.pdf">http://www.scielosp.org/pdf/csc/v11n4/32333.pdf</a><span
class=GramE> &nbsp;</span></span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>13.&nbsp;&nbsp; <span
class=SpellE>Camargos</span> MCS<span class=GramE>, Perpetuo</span> IHO,
Machado CJ. Expectativa de vida com incapacidade funcional em idosos <st1:PersonName
ProductID="em São Paulo" w:st="on">em São Paulo</st1:PersonName>, Brasil. Rev
Panam Salud Publica [Internet]. 2005 [citado 2009 fevereiro 28<span
class=GramE>];</span>17(5-6):[379-86]. Disponível em: <a
href="http://www.scielosp.org/pdf/rpsp/v17n5-6/26275.pdf">http://www.scielosp.org/pdf/rpsp/v17n5-6/26275.pdf</a>&nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>14.&nbsp;&nbsp;
Costa EC, <span class=SpellE>Nakatani</span> AYK, <span class=SpellE>Bachion</span>
MM. Capacidade de idosos da comunidade para desenvolver Atividades de Vida
Diária e Atividades Instrumentais de Vida Diária. Acta Paul. Enferm [Internet].
2006 [citado 2008 agosto 07]; 19(1):[43-8]. Disponível em: </span><span
lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;
mso-ansi-language:EN-US'><a
href="http://www.scielo.br/pdf/ape/v19n1/a07v19n1.pdf"><span lang=PT-BR
style='mso-ansi-language:PT-BR'>http://www.scielo.br/pdf/ape/v19n1/a07v19n1.pdf</span></a></span><span
class=GramE><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>
&nbsp;</span></span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>15.&nbsp;&nbsp;
Fernandes MGM, Andrade NA, <span class=SpellE>Nobrega</span> <span class=GramE>MML</span>.
Determinantes de fragilidade no idoso: uma revisão sistemática. Online
Brazilian Journal of Nursing [Internet] 2010 [citado 2010 setembro 14]; 9(1). Disponível
em: </span><span lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana;mso-ansi-language:EN-US'><a
href="http://www.objnursing.uff.br/index.php/nursing/article/view/j.16764285.2010.2847/html_115"><span
lang=PT-BR style='mso-ansi-language:PT-BR'>http://www.objnursing.uff.br/index.php/nursing/article/view/j.16764285.2010.2847/html_115</span></a></span><span
class=GramE><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>
&nbsp;</span></span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>16.&nbsp;&nbsp;
Lima-Costa MF, Barreto SM, <span class=SpellE>Giatti</span> L. <span
class=GramE>Condições de saúde, capacidade funcional, uso</span> de serviços de
saúde e gastos com medicamentos da população idosa brasileira: um estudo
descritivo baseado na Pesquisa Nacional por Amostra de Domicílios. Cad. Saúde
Pública [Internet] 2003 [citado 2009 fevereiro 22]; 19(3):[735-43]. Disponível
em: </span><span lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;
font-family:Verdana;mso-ansi-language:EN-US'><a
href="http://www.scielo.br/pdf/csp/v19n3/15877.pdf"><span lang=PT-BR
style='mso-ansi-language:PT-BR'>http://www.scielo.br/pdf/csp/v19n3/15877.pdf</span></a></span><span
class=GramE><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>
&nbsp;</span></span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>17.&nbsp;&nbsp;
Menezes RL, <span class=SpellE>Bachion</span> MM. Estudo da presença de fatores
de riscos intrínsecos para quedas, em idosos institucionalizados. <span
class=SpellE>Ciênc</span>. <span class=GramE>saúde</span> coletiva [Internet]
2008 [citado 2008 agosto 11]; 13(4):[1209-18]. Disponível em: <a
href="http://www.scielo.br/pdf/csc/v13n4/17.pdf">http://www.scielo.br/pdf/csc/v13n4/17.pdf</a>
</span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;text-indent:-18.0pt;line-height:150%'><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'>18.&nbsp;&nbsp; <span
class=SpellE>Nobrega</span> <span class=GramE>SOB,</span> Pontes LM, Torres MS,
Sousa MSC. Análise da auto-avaliação da capacidade funcional por atividades de
vida diária (AVD’s) de idosos cadastrados em postos de saúde da família (<span
class=SpellE><span class=GramE>PSFf</span></span>) do município de João Pessoa.
Livro de Memórias do IV Congresso Científico Norte-nordeste – CONAFF
[Internet]; 2007 [citado 2009 outubro 06]. Disponível em: </span><span
lang=EN-US style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;
mso-ansi-language:EN-US'><a
href="http://www.sanny.com.br/pdf_eventos_conaff2/Artigo21.pdf"><span
lang=PT-BR style='mso-ansi-language:PT-BR'>http://www.sanny.com.br/pdf_eventos_conaff2/Artigo21.pdf</span></a></span></p>

<p class=pargrafodalista style='line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;
line-height:150%;font-family:Verdana'>&nbsp;</span><o:p></o:p></p>

<p class=MsoBodyText style='margin-bottom:14.15pt;line-height:150%;background:
white;-moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
50%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;
color:#111111'>Contribuição dos autores</span></b><span style='font-size:10.0pt;
line-height:150%;font-family:Verdana;color:#111111'>: Concepção e Desenho:
Marina <span class=SpellE>Morato</span> <span class=SpellE>Stival</span>,</span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana'> Simone Souza
Nascimento<span style='color:#111111'>; Coleta de dados: </span>Simone Souza
Nascimento, Luciano Ramos de Lima, Cris Renata Grou Volpe, Silvana <span
class=SpellE>Schwerz</span> <span class=SpellE>Funghetto</span><span
style='color:#111111'>; Análise, Interpretação e Escrita do Artigo:</span>
Simone Souza Nascimento, Luciano Ramos de Lima, Cris Renata Grou Volpe, Silvana
<span class=SpellE>Schwerz</span> <span class=SpellE>Funghetto</span>, <span
class=SpellE>Margo</span> Gomes de Oliveira <span class=SpellE>Karnikowski</span>,
<span style='color:#111111'>Marina <span class=SpellE>Morato</span> <span
class=SpellE><span class=GramE>Stival</span></span></span><span class=GramE> <span
style='color:#111111'>;</span></span><span style='color:#111111'> Revisão
Crítica do Artigo: </span>Silvana <span class=SpellE>Schwerz</span> <span
class=SpellE>Funghetto</span>, <span class=SpellE>Margo</span> Gomes de Oliveira
<span class=SpellE>Karnikowski</span>, <span style='color:#111111'>Marina <span
class=SpellE>Morato</span> <span class=SpellE>Stival</span>; Aprovação Final do
Artigo:</span> Simone Souza Nascimento, Luciano Ramos de Lima, Cris Renata Grou
Volpe, Silvana <span class=SpellE>Schwerz</span> <span class=SpellE>Funghetto</span>,
<span class=SpellE>Margo</span> Gomes de Oliveira <span class=SpellE>Karnikowski</span>,
<span style='color:#111111'>Marina <span class=SpellE>Morato</span> <span
class=SpellE>Stival</span>.</span></span><o:p></o:p></p>

<p class=MsoBodyText style='margin-bottom:14.15pt;line-height:150%;background:
white;-moz-background-clip: initial;-moz-background-origin: initial;-moz-background-inline-policy: initial;
background-attachment:scroll;background-position-x:0%;background-position-y:
50%'><b><span style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;
color:#333333'>Endereço para correspondência</span></b><span style='font-size:
10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;color:#333333'>: </span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;color:#111111'>Marina
<span class=SpellE>Morato</span> <span class=SpellE>Stival</span></span><span
style='font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Verdana;color:#333333'>,
Quadra 203, lote <span class=GramE>4</span> <span class=SpellE>apt</span> 702,
bloco A, Residencial Pau Brasil, &nbsp;Brasília – DF. CEP: 71939-360 <b>E-mail:</b>
</span><span style='font-family:Verdana;color:#333333'><a
href="mailto:marinamorato@unb.br"><span style='font-size:10.0pt;line-height:
150%'>marinamorato@unb.br</span></a></span></p>

<p class=MsoNormal style='mso-margin-top-alt:auto;mso-margin-bottom-alt:auto;
margin-left:20.25pt;line-height:150%'><o:p>&nbsp;</o:p></p>

<p class=pargrafodalista style='line-height:150%'><span style='font-size:10.0pt;
line-height:150%;font-family:Verdana'>&nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal><o:p>&nbsp;</o:p></p>

</div>

</body>

</html>
